Ga naar inhoud
Digitale Encyclopedie van Mierlo
Verken deze collectie in compacte pagina’s. Alleen de dossiers op deze pagina worden geladen.
Collectie
1617 als keerpunt In 1617 kochten de inwoners van Mierlo een groot deel van de heerlijke rechten af. De achtergrond lag in jaren van spanning tussen bevolking en heer, versterkt door economische problemen, oorlogsomstandigheden en het strenge bewind van Erasmus van Grevenbroeck. De afkoop betekende niet dat alle banden met de heer verdwenen. Het kasteel […]
Niet iedere heer woonde permanent in Mierlo De eigenaar van de heerlijkheid was niet automatisch een permanente kasteelbewoner. Vroege heren verbleven vermoedelijk in grote hoeven of hadden elders belangrijke bestuurlijke functies. Ook later woonden verschillende heren een groot deel van hun tijd buiten Mierlo. De Dickbier-familie is nauw verbonden met de bouw en vroege ontwikkeling […]
Periodieke betalingen Cijnzen waren vaste periodieke betalingen die aan grond, goederen of rechten verbonden konden zijn. Ze vormden een belangrijke inkomstenbron in het middeleeuwse en vroegmoderne economische systeem. Betaling kon in geld of in natura plaatsvinden, afhankelijk van de overeenkomst en de periode. In de bronnen over Mierlo komen cijnzen regelmatig terug naast andere heerlijke […]
Een deels gereconstrueerde vroege geschiedenis De vroegste opvolging van de Heren van Mierlo is niet in alle details met eigentijdse documenten te reconstrueren. Lokale historici en archeologische rapporten plaatsen Roelof of Rover van Rode aan het begin van de reeks. Daarna volgen onder meer Hendrik I van Mierlo, ook Hendrik van Rode genoemd, Gooswijn Moedel […]
Van het begin van de dertiende eeuw tot het einde van het ancien régime was Mierlo een vrije heerlijkheid. De plaatselijke heren bezaten bestuurlijke, economische en juridische rechten en waren verbonden met onder meer grondbezit, kerkelijke rechten, molen en rechtspraak. De eerste heren kwamen uit het geslacht Van Rode. De Canon van Mierlo noemt Rover […]
De heerlijkheid vanaf 1765 In 1765 kwam Mierlo via familieoverdracht bij Jean Louis Carolus de Heusch en Ida Francisca van Scherpenzeel. Het echtpaar bleef in Eigenbilzen wonen. Het kasteel van Mierlo werd verpacht en verloor daarmee verder zijn functie als vaste residentie van de lokale heer. In de latere familienaam Van Scherpenzeel Heusch bleven herinnering, […]
In een natte laagte Het voormalige kasteelterrein ligt aan de rand van de bebouwde kom van Mierlo, in de omgeving van de Kasteelweg, Trimpert en Heer de Heuschweg. Het complex werd niet op het hoogste punt gebouwd, maar in een natte dalvormige laagte. Geologisch onderzoek laat zien dat vooral het oostelijke deel een venige ondergrond […]
Van Dickbier naar een Brusselse familie Na de Dickbier-periode kwam Mierlo op 21 april 1501 in bezit van Hendrik de Swaeff. Het RAAP-rapport beschrijft hem als een familielid van de moeder van Jan Dickbier en vermeldt dat hij in Brussel woonde. Hendrik de Swaeff bleef heer tot zijn overlijden in 1510. Daarna voerde zijn weduwe […]
Lokale machtsbasis Mierlo wordt in lokale en regionale historische bronnen beschreven als een vrije heerlijkheid. Vanaf de dertiende eeuw beschikten de Heren van Mierlo over een aanzienlijke lokale machtspositie. Zij combineerden bezit van grond en hoeven met bestuurlijke en juridische rechten. De term vrij betekent niet dat Mierlo volledig onafhankelijk was. De positie van de […]
Bijna anderhalve eeuw verbonden met Mierlo Het geslacht Dickbier kwam in 1356 in bezit van de heerlijkheid Mierlo. Het RAAP-rapport noemt achtereenvolgens Jan III Dickbier, Hendrik Jan Dickbier, Hendrik Hendrik Dickbier, Jan IV Dickbier, Jan V Dickbier en een latere Jan Dickbier tot 1501. Onder de Dickbiers wordt het kasteel voor het eerst met zekerheid […]
Van lokale bestuursmacht naar historische titel De macht van de Heren van Mierlo werd al vóór het einde van de achttiende eeuw uitgehold. De afkoop van 1617, latere juridische conflicten en het feit dat heren steeds minder vaak in Mierlo resideerden veranderden de verhouding tussen heer en dorp. De politieke omwentelingen aan het einde van […]
De vroegste dynastieke achtergrond Het geslacht Van Rode vormt de genealogische achtergrond van de eerste Heren van Mierlo. De familie was verbonden met Sint-Oedenrode en verschijnt in reconstructies van de Mierlose herenreeks vóórdat leden zich in bronnen nadrukkelijk naar Mierlo gingen noemen. De overgang van Van Rode naar Van Mierlo is niet eenvoudig als een […]
Vroege heer van Mierlo Hendrik I van Rode wordt in de lokale genealogische reconstructie als zoon en opvolger van Roelof/Rover van Rode geplaatst. De Canon van Mierlo geeft voor zijn bestuur de periode 1220–1256. Dezelfde bron verbindt hem met de ontwikkeling van de eerste stenen kerk en met de periode waarin Mierlo duidelijker als dorp […]
Hendrik I van Mierlo In reconstructies van de vroege heren wordt Hendrik I van Mierlo ook Hendrik van Rode genoemd. Het RAAP-rapport plaatst zijn ambtsperiode vanaf ongeveer 1220 tot vóór 1256. De naam illustreert hoe leden van dezelfde familie zich in bronnen zowel naar hun herkomst als naar hun bezit konden noemen. In 1256 is […]
Van eigengoed naar leen Mierlo nam in de vroege geschiedenis een bijzondere positie in. Historische reconstructies beschrijven het gebied aan het einde van de dertiende eeuw als een allodium: eigengoed dat niet als leen van een hogere heer werd gehouden. De grensregeling van 1292 wordt daarbij vaak als belangrijk document genoemd. In de vroege veertiende […]
Een hoeve bij het kasteel Het Hofgoed is een van de belangrijkste historische hoeven in de vroege kasteelgeschiedenis. Het wordt al in 1346 genoemd en was in bezit van de Heren van Mierlo. In 1386 komt het nog voor als bezit van Hendrik Dickbier. Het testament van Hendrik Dickbier uit 1410 noemt zowel het Hofgoed […]
Het verdwenen Kasteel van Mierlo was eeuwenlang verbonden met de Heren van Mierlo en vormde een belangrijk centrum van de heerlijkheid. Het kasteelcomplex lag in een waterrijke omgeving en kende grachten en bijgebouwen. De geschiedenis van het kasteel is nauw verweven met de opeenvolgende adellijke families die Mierlo bestuurden. Bovengronds is het kasteel verdwenen, maar […]
Twee hoofdonderdelen Het kasteelcomplex bestond uit een hoofdburcht en een voorburcht. De hoofdburcht was het belangrijkste woon- en representatiegedeelte. Archeologisch onderzoek lokaliseert een grote puinconcentratie van ongeveer dertig bij zevenentwintig meter die met dit hoofdgebouw in verband wordt gebracht. Grondradar leverde binnen die zone aanwijzingen voor een kleinere, zware structuur die als oude woontoren wordt […]
Exclusieve gebruiksrechten Jacht en visserij waren in het oude heerlijkheidsstelsel niet vanzelfsprekend voor iedereen vrij toegankelijk. Aan de heer konden exclusieve of bijzondere rechten zijn verbonden om wild te bejagen en in wateren te vissen. In historische opsommingen van Mierlose heerlijke rechten worden zowel warande- of jachtrecht als visserij genoemd. Deze rechten hadden economische én […]
Landbouw als economische basis Rond het kasteel lagen verschillende grote hoeven die tot de bezittingen van de Heren van Mierlo behoorden. Zij leverden inkomsten, voedsel en landbouwproducten en waren daarmee minstens zo belangrijk voor het dagelijkse functioneren van de heerlijkheid als het representatieve hoofdgebouw. In bronnen uit de vijftiende eeuw worden in de directe omgeving […]
Water als verdediging en structuur Grachten vormden een essentieel onderdeel van Kasteel Mierlo. Tijdens het proefsleuvenonderzoek van 2016 werden in vrijwel iedere werkput humeuze vullingen gevonden die met oude kasteelgrachten in verband konden worden gebracht. Aan de noord-, oost- en zuidzijde werd de buitenbegrenzing van het omgrachte complex vastgesteld. Ook de globale ligging van de […]
De molen als heerlijk privilege De Heer van Mierlo bezat het molenrecht. De heemkundekring beschrijft het recht om de wind binnen de heerlijkheid voor een windmolen te benutten als een exclusief recht van de heer. De Mierlose windmolen was een ban- of dwangmolen. Molendwang betekende dat inwoners voor het malen van hun graan gebruik moesten […]
Een breed pakket aan rechten De macht van de Heer van Mierlo bestond uit een combinatie van rechtspraak, inkomstenrechten en bezit. Een vijftiende-eeuwse opsomming noemt onder meer het gerecht, gemene gronden en gebruiksrechten, cijnzen, de windmolen, jacht- en visserijrechten en andere aan de heerlijkheid verbonden inkomsten. Erfgoed Brabant noemt daarnaast hoge en lage jurisdictie, molenrecht, […]
Hoge en lage jurisdictie De heerlijkheid Mierlo bezat eigen rechtspraak. Historische overzichten spreken van hoge en lage jurisdictie: bevoegdheden voor zowel minder zware als ernstige zaken. De precieze juridische reikwijdte verschilde per periode en stond binnen het bredere Brabantse rechtsbestel. De heer en lokale gerechtelijke functionarissen vormden samen een belangrijk onderdeel van de bestuurlijke macht. […]
